نطفهء ضعيف ، آنگه پس از آن ضعف شما را قوّت داد و جوانى ، آنگه پس از آن قوّت برنايى شما را ضعف داد و پيرى ( 1 ) . * ( يَخْلُقُ ما يَشاءُ ) * ، مىآفريند آنچه مى ( 2 ) خواهد چنان كه مى ( 3 ) خواهد ، * ( وَهُوَ الْعَلِيمُ الْقَدِيرُ ) * ، و او عالم است و قادر و توانا بر كمال ، و « فعيل » در اين باب بناى مبالغت باشد . * ( وَيَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ ) * ، گفت : آن روز كه قيامت بر خيزد ( 4 ) ، كافران سوگند خورند كه ايشان در دنيا مقام نكردند جز يك ساعت ، و اين بر سبيل مبالغت گويند نه بر طريق حقيقت از دو وجه را : يكى آن كه آنچه برسيده باشد و فانى شده اگر چه بسيار باشد اندك بود چه آن ساعت ناچيز بود ، دگر به اضافت با بقاى ابد و عذاب ابد آن ( 5 ) يك ساعت باشد . مقاتل و كلبى گفتند : يعنى ما در گور مقام نكرديم جز يك ساعت ، چه ايشان گمان برند كه يك ساعت در گور بوده‌اند ، براى آن كه ايشان مرده باشند ، از مرور ايّام و اعوام خبر ندارند ، پس ايشان خبر از گمان و اعتقاد خود دهند . و چون چنين باشد اين خبر اگر چه مخبر به خلاف خبر باشد ، قصد ايشان نه ( 6 ) دروغ گفتن باشد ، و بر اين تأويل سؤال سائل ساقط شود كه گويد : روا بود ( 7 ) كه ايشان دروغ گويند ، و ( 8 ) ايشان ملجا باشند به ترك قبايح . * ( كَذلِكَ كانُوا يُؤْفَكُونَ ) * ، در دنيا دروغ همچنين گفتندى ، و « الإفك » ، الكذب ، يقال : افك الرّجل اى كذب كأنّه صرف عن الصّدق و وجه الحقّ ، و اصل الإفك الصّرف [ 220 - ر ] . * ( وَقالَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ وَالإِيمانَ ) * ، گويند ايشان را ، آنان كه ( 9 ) ايشان را علم و ايمان داده باشند ، يعنى خداوندان علم و ايمان باشند . * ( لَقَدْ لَبِثْتُمْ فِي كِتابِ اللَّه ) * ، شما مقام كردى در نشبتهء خداى ، يعنى در حكم خداى . و گفتند : در آنچه شما را نبشت در لوح محفوظ ، و شاعر گفت در كتابت ( 10 ) به معنى حكم - شعر :

--> ( 1 ) . آل : ندارد ، ديگر نسخه بدلها : داد و موى سپيد . ( 3 ) . همهء نسخه بدلها بجز كا : ندارد . ( 4 - 2 ) . مش و . ( 5 ) . آج ، لب : ندارد ، كا ، عذاب اينان . ( 6 ) . اساس : بر ، با توجّه به ديگر نسخه‌ها و معنى عبارت تصحيح شد . ( 7 ) . آل : ندارد ، ديگر نسخه بدلها بجز كا : روا نبود . ( 8 ) . آط ، آز ، مش : كه . ( 9 ) . آل : ندارد ، ديگر نسخه بدلها بجز كا : گويند آنان را كه . ( 10 ) . آج ، لب ، كا : كتاب .